- Không riêng báo chí, truyền thông mà tất cả hoạt động kinh tế, xã hội ngày nay đều liên quan và phải chuyển đổi theo hướng số hoá- đó là đòi hỏi của thời đại. Báo chí, truyền thông là một thực thể không thể thiếu của đời sống xã hội toàn cầu, đã nhập cuộc thời đại số mấy chục năm qua và phát triển nhanh cả về công nghệ và ứng dụng ở trước cả thời kỳ công nghiệp 4.0.

Báo chí, truyền thông và chuyển đổi số

Ở một góc nhìn nào đó, thấy báo chí (đặc biêt là lĩnh vực phát thanh, truyền hình và báo điện tử) thì công nghệ số đã gần như đi trước thời đại. Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi khái quát về ứng xử của báo chí nước ta trong chiến lược chuyển đổi số (digital transformation), một lĩnh vực rất sôi động hiện nay…

Báo chí, truyền thông nước ta vận hành và phát triển luôn theo sát sự phát triển chung của thế giới, trong nước, kể cả công nghệ và nội dung thông tin. Nước ta sớm có Luật Báo chí (1989) và lần sửa đổi gần đây nhất là năm 2016. Nhờ tự do báo chí do các quy định của Luật mà tới nay nước ta có 779 cơ quan báo chí với hầu như cơ quan chí nào cũng đã, đang và chuẩn bị xây dựng toà soạn hội tụ.

Nghĩa là trong một cơ quan báo chí có đủ các loại hình (báo in, nói, ảnh, hình, điện tử) và phát triển thông tin ở các nền tảng điện tử hoá để chuyển tải các nội dung. Do yêu cầu nghề nghiệp và đòi hỏi của cuộc sống mà hầu hết những người làm báo hiện nay (khoảng 42.000 người làm việc ở khối nội dung và kỹ thuật) đều cập nhật kỹ năng làm báo tổng hợp (khai thác, lấy tư liệu, viết nội dung trên máy tính, chụp ảnh, quay phim, cắt tỉa, chỉnh sửa, dựng hình, đưa lên mạng…) để tác nghiệp…

Nói như thế cũng có nghĩa báo chí, truyền thông đã tiếp cận, ứng dụng nền tảng số, nhập cuộc chuyển đổi số và ở trong sự chi phối của công cuộc chuyển đổi số. Tuy vậy, giống như công cuộc Chuyển đổi số ở tất cả ngành nghề khác, ở trong đời sống hàng ngày của mỗi người, trong ngành báo chí-truyền thông không đơn giản là đưa lên mạng Internet một cách thuần vật lý, cơ học mà chúng ta đang thực hành và thể hiện ở cả các hoạt động mang tính cốt lõi. Đó là những biến đổi đã đang và tiếp tục diễn ra tại các toà soạn và lĩnh vực báo chí, truyền thông là không có biên giới…

Diễn đàn Chuyển đổi số và các mô hình kinh tế mới cho báo chí. (Ảnh: TTXVN)

Giải thích về Chuyển đổi số ở lĩnh vực báo chí, truyền thông cho dễ hiểu là quá trình chuyển đổi từ mô hình truyền thống sang mô hình công nghệ dữ liệu lớn, điện toán đám mây, Internet vạn vật… Đó là xu thế tất yếu và bắt buộc, vì chuyển đổi số tạo ra sự đổi mới căn bản, toàn diện các hoạt động của toàn xã hội, thâm nhập và chi phối mọi lĩnh vực của đời sống, kể cả tập quán và thói quen sống của người dân. Vì thế, không nên hiểu chuyển đổi số là số hoá và nâng cấp mức độ ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông mà chính chuyển đổi số sẽ tạo ra đột phá về lợi ích xã hội.

Ngày 3/6/2020, Chính phủ ban hành QĐ số 749/QĐTTg phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, xác định rõ là quá trình tất yếu của Việt Nam nhằm hiện đại hoá phù hợp xu thế thời đại và trong hành trình hội nhập của nước ta. Là một ngành tiếp xúc sớm nhất, phản ứng nhanh nhất, báo chí, truyền thông chịu tác động trực tiếp của Chuyển đổi số. Do vậy, báo chí vừa phải tuyên truyền cho Chương trình Chuyển đổi số, vừa chấp nhận và tiên phong thực hiện chương trình với thuận lợi và thách thức đan xen. Trong Chuyển đổi số, báo chí Việt Nam hướng vào người đọc, người xem, nhu cầu tâm lý, thói quen.

Diễn đàn Chuyển đổi số và các mô hình kinh tế mới cho báo chí. (Ảnh: TTXVN)

Nhiều đồng nghiệp ở các tỉnh, thành phố đã dành cho tôi câu hỏi: Hiện nay báo chí địa phương đang ở đâu trong số hoá và công cuộc Chuyển đổi số? Tôi cũng thấy cần trao đổi, vì Chuyển đổi số suy cho cùng là quá trình nhập cuộc tiến bộ trong số hoá dữ liệu và nền tảng Internet, nó không hề huyền bí.

Câu trả lời là chúng ta ở mức độ thấp đã chuyển việc sản xuất báo in từ thủ công sang kỹ thuật số từ cuối những năm 1990. Đó là lúc các phóng viên ảnh có chiếc máy ảnh kỹ thuật số (digital) . Chiếc máy ảnh đã ngay lập tức thay thế những chiếc máy chụp bằng phim Pratica hay Zennhít lạc hậu, tốn kém, mất thời gian. Đó là lúc những chiếc máy vi tính dùng phần mềm microsoft hay máy tính đánh chữ, dàn trang, ra phim rồi đưa vào in hệ tự động nhiều mầu thì ngay lập tức chiếc máy chữ cổ xưa sẽ đi vào dĩ vãng.

Trang thông tin điện tử lên mạng Internet cũng đồng nghĩa tờ báo hội đủ yếu tố công nghệ của một toà soạn đa phương tiện, toà soạn hội tụ và thông tin đã toàn cầu, không biên giới. Đài PT-TH các tỉnh cũng đã ứng dụng công nghệ số vào hầu hết các công đoạn của quá trình sản xuất và phát sóng. Với việc ứng dụng truyền dẫn và phát sóng ở tầng kỹ thuật phát sóng số mặt đất và vệ tinh Vinasat1, Vinasat 2 đã giải quyết xoá vùng lõm trong nội bộ tỉnh về sóng truyền hình buộc công nghệ phát sóng bằng cột anten Analog phải lui về thứ yếu và quá khứ.

Các đài bình đẳng trong khán giả, đồng thời cụm từ tỉnh ta, thành phố ta cũng không còn. Việc chia sẻ thông tin, tư liệu, dữ liệu trong hệ thống mạng nội bộ của các đài PT-TH cũng như cơ quan báo được ứng dụng góp phần giảm thiểu tối đa về nhân lực, vật lực và tài nguyên tin tức. Do đó, cùng một nguồn tin có thể đưa được ở cả 4 loại hình báo chí.

Cùng với việc phát sóng qua vệ tinh, làm báo điện tử, đài PT-TH, báo mở rộng thông tin đối ngoại ra khỏi biên giới Việt Nam bằng các ngôn ngữ Anh, Hàn Quốc, Trung Quốc… đã mang lại nhiều kết quả tốt, đặc biệt trong lĩnh vực hợp tác, đầu tư. Phục vụ cho quá trình Chuyển đổi số của báo chí, Bộ Thông tin và Truyền thông trong năm 2021 này có hẳn một chương trình hỗ trợ với 3 nội dung: Quản lý toà soạn điện tử; Phân tích thông tin trên mạng xã hội; Ứng cứu khẩn cấp cho hệ thống thông tin của cơ quan báo chí. Đó là những thuận lợi cho việc thực hiện Chuyển đổi số của báo chí, vì chính chúng ta là những người đi tiếp hành trình./.

Phan Hữu Minh