Thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe

Hiện các nước nhập khẩu tăng cường kiểm tra mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói nhằm kiểm soát toàn bộ quá trình sản xuất, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, giám sát sinh vật gây hại và điều kiện sơ chế, bảo quản. Nhiều thị trường liên tục cập nhật quy định mới về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, nhật ký sản xuất và truy xuất nguồn gốc.

Đặc biệt, thị trường Trung Quốc - nơi tiêu thụ phần lớn sản lượng vải thiều xuất khẩu của tỉnh đang tăng cường kiểm tra trực tuyến, kiểm tra đột xuất đối với vùng trồng và cơ sở đóng gói. Nếu phát hiện vi phạm về kiểm dịch thực vật hoặc an toàn thực phẩm, phía nhập khẩu có thể tạm dừng hoặc thu hồi mã số xuất khẩu.

Ngày 24/1/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 38/2026/NĐ-CP quy định về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Theo quy định mới, vùng trồng muốn được cấp mã số phải đáp ứng yêu cầu về diện tích tối thiểu, quy trình sản xuất, hồ sơ ghi chép và lưu trữ dữ liệu canh tác; cơ sở đóng gói phải bảo đảm điều kiện về trang thiết bị, kiểm soát sinh vật gây hại và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Toàn bộ mã số cũ cũng phải chuyển đổi sang định dạng mới để đồng bộ quản lý.

Hiện toàn tỉnh có 315 mã số vùng trồng xuất khẩu với tổng diện tích 17.769,22 ha đối với các loại nông sản như vải thiều, nhãn, bưởi, dưa hấu, vú sữa, chuối và rau gia vị. Riêng vải thiều có 243 mã số vùng trồng xuất khẩu đi các thị trường Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Úc, Thái Lan và EU; cùng 42 cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu.

Theo ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Thực phẩm Toàn Cầu, nhiều năm qua Trung Quốc vẫn là thị trường chủ lực, chiếm hơn 70% sản lượng vải thiều xuất khẩu của tỉnh. Tuy nhiên, năm 2026, thị trường này đã thay đổi mạnh chính sách quản lý nhập khẩu.

Cán bộ kỹ thuật Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Thực phẩm Toàn Cầu kiểm tra hệ thống xử lý, chế biến vải thiều xuất khẩu.

Hiện việc đánh giá, kiểm tra cơ sở đóng gói đủ điều kiện xuất khẩu sang Trung Quốc được siết chặt hơn; cơ quan chức năng phía bạn có thể kiểm tra trước mùa vụ hoặc giám sát trong suốt quá trình thu hoạch, xuất khẩu. "Nếu doanh nghiệp không kịp thời nâng cấp cơ sở vật chất, chuẩn hóa quy trình sản xuất, đóng gói thì nguy cơ bị tạm dừng xuất khẩu hoặc khóa mã số là hoàn toàn có thể xảy ra”, ông Hưng cho biết.

Không chỉ Trung Quốc, các thị trường EU, Nhật Bản hay Hoa Kỳ cũng ngày càng khắt khe về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Vì vậy, nhiều doanh nghiệp đã chủ động kiểm soát chặt vùng nguyên liệu, quy trình chăm sóc và hệ thống sơ chế, đóng gói.

Cùng với doanh nghiệp, nhiều hộ dân cũng chủ động thay đổi phương thức sản xuất để đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Ông Lý Văn Trí, thôn Chay (xã Lục Ngạn) cho biết, gia đình luôn tuân thủ nghiêm quy trình VietGAP, GlobalGAP; toàn bộ quá trình chăm sóc vải đều được cập nhật lên phần mềm điện tử nhằm bảo đảm minh bạch và thuận lợi cho kiểm tra, giám sát.

Gia đình ông Trí hiện có hơn 2 ha vải thiều chính vụ nằm trong vùng được cấp mã số xuất khẩu sang Hoa Kỳ, Nhật Bản và EU. Dù năm nay nhiều diện tích vải mất mùa nhưng vườn của gia đình ông vẫn đạt khoảng 80% sản lượng so với năm trước, ước thu hơn 10 tấn quả.

Tăng cường hướng dẫn, kiểm tra

Ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trước yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường nhập khẩu, ngành Nông nghiệp tỉnh xác định quản lý chặt mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói là nhiệm vụ then chốt nhằm giữ uy tín và thương hiệu vải thiều xuất khẩu.

Vườn vải nhà ông Lý Văn Trí, thôn Chay (xã Lục Ngạn) - một trong những hộ nằm trong vùng được cấp mã số để xuất khẩu đang trong giai đoạn vào cùi, dự kiến giữa tháng 6 cho thu hoạch.

Ngay từ đầu vụ, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành nhiều kế hoạch, văn bản chỉ đạo liên quan đến sản xuất vải thiều xuất khẩu; giao Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật làm đầu mối tham mưu công tác cấp, quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói trên địa bàn.

Trong tháng 2 và tháng 3/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã rà soát toàn bộ mã số vùng trồng vải thiều xuất khẩu và cơ sở đóng gói đã được cấp mã số.

Qua kiểm tra, ngành chức năng thu hồi 8 mã số vùng trồng với diện tích 1.128,15 ha và 2 cơ sở đóng gói do chuyển đổi cây trồng hoặc theo đề nghị của chủ sở hữu; đồng thời tạm dừng một mã số vùng trồng diện tích 18,17 ha cùng một cơ sở đóng gói theo đề nghị của chủ sở hữu.

Hiện việc chuyển đổi mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói sang định dạng mới đang được triển khai và dự kiến hoàn thành trước ngày 15/6/2026. Sau khi hoàn tất, dữ liệu sẽ được cập nhật lên hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia và gửi tới nước nhập khẩu để phục vụ truy xuất, giám sát.

Ngoài ra, ngành Nông nghiệp tỉnh cũng tổ chức nhiều lớp tập huấn hướng dẫn quy trình thiết lập, cấp, quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói; phối hợp chặt chẽ với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nhằm cập nhật kịp thời các quy định mới của thị trường nhập khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn, việc chuẩn hóa mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói vừa là yêu cầu bắt buộc để giữ thị trường xuất khẩu, vừa là giải pháp nâng cao chất lượng, uy tín và giá trị thương hiệu vải thiều Bắc Ninh trên thị trường quốc tế.